Nijmeegs Ontwerp Platform

Iets met letters

21-02-2013
Letterontwerper Martin Majoor, ontwerper Job Wouters en kunstenaar Gijs Frieling en Bas Jacobs van typografie-collectief Underware. 
verslag van de avond door Lida Derks... Natafelen Iets met letters. Dat klinkt als ‘iets met pasta’ voor wie weinig met koken heeft. Zo op het eerste oog dus wellicht een weinig aantrekkelijke titel voor een avond voor iedereen die iets met visuele communicatie heeft. Het tegendeel bleek waar: zaal 7 in de Lux zat tjokvol. Met ontwerpers, vormgevers, typografen, studenten en andere geïntersseerden. Niet vreemd als je van tevoren het recept onder ogen had gekregen. Letterontwerper Martin Majoor, ontwerper Job Wouters en kunstenaar Gijs Frieling en Bas Jacobs van typografie-collectief Underware beklommen allen het podium en gaven ons, de gasten, een kijkje in hun keuken.

Tijdens het eten
Terwijl Edo Nauta de avond al pratend opent, gebeurt er tegelijkertijd iets dat de ogen in de zaal trekt naar het enorme scherm dat achter hem hangt. Twee paar handen zijn met nauwkeurige kwaststreken letterlijk het welkomstwoord aan het schilderen. Of typograferen. Of schilderen.
Het ene paar handen blijkt van Job Wouters, het andere van Gijs Frieling. Laatstenoemde is kunstenaar en de eerste is ontwerper en noemt zichzelf tevens - nogal bescheiden - amateurtypograaf. Ze vonden elkaar via Jobs broer, maar belangrijker, ze vonden elkaar ín hun penseelstreken. Monique onderwerpt het tweetal aan uiteenlopende vragen over hun afzonderlijke werk maar vooral over dat van hen samen. Ondertussen schilderen (of typograferen) Job en Gijs verder en registreert een camera hoe ze gezamelijk en met twee kleuren op één kwast te werk gaan. Job en Gijs laten liever zien wat ze doen, dan dat ze er enkel over spreken. Maar als het welkomstwoord af is, blijken ze amuserend te kunnen vertellen over hun projecten. In het bijzonder over dat voor modeontwerper Dries van Noten, die hun boek zag en beiden uitnodigde op zijn kantoor in Antwerpen. Dit leidde onder meer tot een bijzondere collectie - bedrukt met prints van het tweetal - en een live muurschildering tijdens de show. Hun werk komt op het grote scherm voorbij en de bezoeker begrijpt de modeontwerper meteen: de beelden van de kunstenaar en de letters van de ontwerper vormen een bijzonder geheel. Schilderkunst en typografie vinden elkaar in vormen, kleuren en techniek.

Na een korte pauze - waarin de stoelbezitters vriendelijk wordt verzocht van plaats te ruilen met degenen die eerder staand het gebeuren volgden - steekt Martin Majoor van wal. Eén van Nederlands bekendste letterontwerpers neemt ons mee door zijn (ontwerp)geschiedenis. Van zijn allereerste kennismaking met letters - het logo van zijn opa’s lingeriezaak - tot zijn laatste project, de letter Questa (“te verschijnen in 2010”). “Letters maken is heel simpel,” concludeert hij aan het einde. “Je begint met de ‘n’. Dan hoef je er alleen nog een stokje aan maken en dan heb je al een ‘h’. Als je hem omdraait, heb je de ‘u’ en voor je het weet heb je al een stuk of zeven, acht letters.” Echter, alle bezoekers in de zaal, die stuk voor stuk aan zijn lippen hangen, weten na zijn verhaal al te goed hoeveel tijd er gaat zitten in een goed letterontwerp. Levendig vertelt hij aan de hand van beelden over het vak en de totstandkoming van onder andere de Scala, de Scala Sans en de Nexus-familie. Hij besluit stellig dat je van een schreefletter wél een schreefloze letter kunt maken - heel goed zelfs, met typex en een pen - maar dat van een schreefloze letter een schreefletter maken, een slecht idee is. “Maar je mag het gerust proberen. En stuur het me eens op.” 

Na opnieuw wat verhuizingen in pauze nummer twee - het begon op een diner rouler te lijken - kondigt Edo het derde hoofdgerecht aan. Bas Jacobs zal ons namens het Pan-Europees typografie-collectief Underware informeren over een wel heel bijzonder project. In 2001 begonnen de drie ontwerpers waaruit het collectief bestaat met het ontwerpen van een moderne Gothische letter. De Fakir was in 2006 af, maar de makers zochten nog naar een interessante manier om de letter aan het publiek te presenteren. Na wat mislukte pogingen kwamen ze in contact met schrijver en journalist Ruud Linssen en vroegen hem een tekst te schrijven over vrijwillig lijden, het thema waar ze geïnspireerd, misschien zelfs gefascineerd door waren geraakt. Twee jaar later had Ruud geen tekst geschreven, maar een heel boek. Het project werd omvangrijker en omvangrijker, want plots had Bas bedacht dat het boek, getiteld Book of war, mortification and love - dat tenslotte handelde over vrijwillig lijden, gedrukt moest worden in bloed. In Ruuds bloed, want hij was immers de schrijver. Ruud stemde in en na wat studies die enkel inzicht gaven in hoe het níet moest, is het uiteindelijk gelukt een boek te drukken - in een oplage van 2.000 exemplaren - met het bloed van de auteur. Mocht je nieuwsgierigheid gewekt zijn, er staat een kleine making of op
YouTube.

Toetje
Hoewel Edo zei de bezoekers geen nagerecht voor te kunnen schotelen, was er voor de liefhebbers wel degelijk een toetje: er werd een glas kapot geslagen en Ruud stak gewillig - of vrijwillig, hoe je wilt - zijn handen uit. Met behulp van een scherf kon hij zijn bloederig signatuur zetten op het voorblad van een aantal exemplaren van Book of war, mortification and love. Het bleek, in lijn met de avond, een gewild recept.